حادثه‌ای مرموز در یک آزمایشگاه تحقیقاتی مخفی در سیبری، نگرانی‌های جهانی را برانگیخته است. مرگ یک تکنسین ۲۸ ساله در موسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در شهر شلخوف روسیه، ده‌ها نفر را راهی قرنطینه کرده و کشورهای همسایه را به وضع تدابیر مرزی واداشته است.
حادثه در آزمایشگاه مخفی سیبری
بر اساس گزارش‌های رسانه‌های محلی، این تکنسین به نام داریا شیپیلووا، پس از افتادن اتفاقی لوله آزمایش حاوی نمونه‌های زنده باکتری طاعون، به این بیماری مبتلا شده و جان باخته است. گفته می‌شود اکنون نزدیک به ۲۰۰ نفر از افرادی که با او در تماس بوده‌اند، تحت نظر قرار دارند.
نهاد نظارت بهداشتی روسیه علت مرگ را ذات‌الریه با منشأ «ناشناخته» اعلام کرده است، اما گنادی اونیشچنکو، رئیس پیشین نظارت بهداشتی روسیه، بر پایدار بودن وضعیت همه‌گیری منطقه تاکید دارد و می‌گوید بیماری گسترش نخواهد یافت.
واکنش‌های بین‌المللی
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز سه‌شنبه ۶ اکتبر (۱۴ مهر) از روسیه خواست اطلاعات بیشتری ارائه دهد و گفت واشنگتن لحظه‌به‌لحظه تحولات را رصد می‌کند. سازمان جهانی بهداشت نیز به سی‌ان‌ان اعلام کرد برای بررسی موضوع با مقامات روس در تماس است و بر اساس داده‌های غیررسمی، خطر برای عموم مردم اندک به نظر می‌رسد.
در منطقه، قزاقستان و قرقیزستان تدابیر قرنطینه‌ای در مرزها وضع کرده‌اند و ازبکستان نیز در حالت آماده‌باش به سر می‌برد. دیلی‌میل نیز گزارش داد که رسانه‌های محلی روسیه مدعی شده‌اند فرد دیگری نیز در یکی از بیمارستان‌های منطقه ایرکوتسک جان باخته که گفته می‌شود به طاعون مبتلا بوده است.
تردید در روایت رسمی؛ پنهان‌کاری یا واقعیت؟
منابع رسانه‌ای می‌گویند مقامات روس با پنهان‌کاری در قبال این حادثه، ارزیابی ابعاد واقعی آن را دشوار کرده‌اند. ایگور کوبزف، فرماندار منطقه ایرکوتسک، با تکیه بر بررسی‌های کمیسیون ویژه بهداشت روسیه پافشاری می‌کند که هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای این زن جوان در نمونه‌های او یافت نشده است.
با این حال، فیلیپا لنتزوس از کینگز کالج لندن، کارشناس امنیت زیستی، می‌گوید مقامات روس ظاهراً هم مرگ بر اثر طاعون و هم وقوع حادثه آزمایشگاهی را انکار می‌کنند و هنوز حقایق اولیه این ماجرا روشن نیست. هامیش دی برتون گوردون، فرمانده پیشین هنگ مشترک شیمیایی، میکروبی، پرتوی و هسته‌ای بریتانیا، نبودِ شفافیت را یادآور روزهای آغازین همه‌گیری کرونا در چین می‌داند و تاکید می‌کند مرگ یک تکنسین آزمایشگاه بر اثر طاعون، آن هم در شرایطی که باید واکسینه شود و تحت تدابیر سختگیرانه پزشکی باشد، کاملاً غیرعادی است.
طاعون؛ تهدیدی قابل کنترل یا هشداری برای آینده؟
با وجود این نگرانی‌ها، دانشمندان بر این باورند که این شیوع لزوماً به معنای آغاز یک همه‌گیری جدید نیست. برخلاف بیماری‌های تنفسی ویروسی، طاعون ریوی منشأ باکتریایی دارد و در صورت تشخیص زودهنگام، با آنتی‌بیوتیک‌ها قابل درمان است.
سایمون کلارک از دانشگاه ریدینگ توضیح می‌دهد که در آزمایشگاه‌های فوق‌ایمن، لایه‌های حفاظتی متعددی وجود دارد و صرفاً شکستن یک لوله آزمایش نمی‌تواند به سادگی به آلودگی منجر شود، مگر آنکه زنجیره‌ای از خطاهای فاجعه‌بار رخ داده باشد. از سوی دیگر، انتقال باکتری طاعون بین انسان‌ها به مراتب دشوارتر از ویروس کرونا است و به تماس نزدیک و طولانی‌مدت نیاز دارد؛ موضوعی که احتمال شیوع گسترده را کاهش می‌دهد.
پیشینه تاریک؛ از برنامه تسلیحات بیولوژیک شوروی تا آزمایشگاه‌های امروز
نگهداری از باکتری طاعون در چنین آزمایشگاهی به‌خودی‌خود موضوع عجیبی نیست. موسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سال ۱۹۲۳ میلادی برای مقابله با طاعون که در میان حیوانات این منطقه بومی است، تاسیس شد و اکنون نیز برای پایش و تشخیص بیماری‌ها به نمونه‌های زنده نیاز دارد.
اما سابقه طولانی روسیه در کار با عوامل بیماری‌زای خطرناک در کنار نبود نظارت مستقل بر ایمنی این مراکز، بررسی دقیق حوادث را با مشکل مواجه می‌کند. ولادیمیر پاسچنیک، دانشمندی که در سال ۱۹۸۹ به غرب پناهنده شد، از پروژه‌هایی پرده برداشت که شامل تجهیز موشک‌های کروز به کلاهک‌های حاوی سویه‌های طاعون بود.
این حادثه در زمانی رخ می‌دهد که نگرانی‌های جهانی درباره آسان‌تر شدن دستکاری ژنتیکی باکتری‌ها و ویروس‌ها به شدت افزایش یافته است. البته هیچ شواهدی وجود ندارد که آزمایشگاه مورد بحث با چیزی جز سویه معمولی طاعون کار می‌کرده است. پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی که امکان طراحی ویروس‌های کاملاً جدید را فراهم کرده، در کنار سابقه تاریک برنامه تسلیحات بیولوژیک مخفی اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد، زنگ خطر را برای جامعه جهانی به صدا درآورده است.
در حال حاضر، ده‌ها آزمایشگاه با بالاترین سطح خطر زیستی در سراسر جهان فعالیت می‌کنند که بخش عمده آن‌ها در مراکز شهری قرار دارند. کارشناسان هشدار می‌دهند خطر وقوع حادثه‌ای دیگر همچنان وجود دارد و هر یک از این آزمایشگاه‌ها می‌تواند کانون بحران مهارناپذیر بعدی باشد. هامیش دی برتون گوردون خواستار تشکیل یک سازمان بین‌المللی قدرتمند برای نظارت بر سلاح‌های بیولوژیک است که از بودجه کافی و اختیارات بازرسی مستقل برخوردار باشد.
منبع: فرارو
دیدگاه‌ها
ارسال نظر