تشدید ریزگردها با سدسازی ترکیه

سدسازی‌های ترکیه روی رودخانه‌های دجله و فرات اثرات محیط‌زیستی چشمگیری بر اکوسیستم مسیر این رودخانه‌ها در کشور عراق به جا گذاشته که با گذشت زمان رو به وخامت می‌رود.

به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش صنعت نوشت: مردم ایران نیز به‌ویژه در استان‌های غرب و جنوب با طغیان ریزگردهای برخاسته از تالاب‌های خشک‌شده در جنوب عراق، اثر سدسازی‌های ترکیه را در بالادست دجله و فرات تحمل می‌کنند. این سدسازی‌ها که در چارچوب طرح آناتولی جنوب شرقی GAP در ترکیه اجرا می‌شود مورد انتقاد و مخالفت تشکل‌های مدنی و کارشناسان و دوستداران محیط‌زیست در کشورهای ترکیه، سوریه، عراق و ایران قرارگرفته اما این اقدامات به‌خوبی با هم‌هماهنگ نشده‌اند و با توجه به نابسامانی‌های سیاسی و جنگ‌های منطقه، از سوی دولت‌های کشورهای حوزه دجله و فرات پیگیری نشده‌اند. طرح آناتولی جنوب شرقی (GAP) طرح آناتولی جنوب شرقی که به‌صورت خلاصه «GAP» خوانده می‌شود، طرحی عمرانی است که بر پایه آن دولت ترکیه در نظر دارد مجموعه‌ای از سد و نیروگاه برقابی را بر بخش بالایی رودخانه‌های دجله و فرات که از کوه‌های آناتولی مرکزی سرچشمه می‌گیرند و از جنوب شرقی آن کشور به‌سوی سوریه و عراق روان می‌شوند، بسازد. دولت مدعی است که در چارچوب این طرح، نه‌تنها برق و آب برای توسعه کشاورزی تامین‌شده و سیلاب‌ها کنترل خواهند شد بلکه امکانات بسیاری مانند جاده، راه‌آهن، فرودگاه، جاذبه گردشگری، کارخانه، بیمارستان، مدرسه و امکانات نوین برای بچه‌ها و زنان فراهم می‌شود و از مهاجرت مردم نیز جلوگیری خواهد شد. در این طرح ۱۴ سد روی فرات، ۸ سد بر دجله و سرجمع ۱۹ نیروگاه برقابی ساخته خواهد شد.پس از تکمیل این طرح قرار است ۷/۱ میلیون هکتار زمین کشاورزی را آبیاری و سالانه ۵۵ میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کند. نخستین سازه بزرگ این طرح، سد آتاتورک بود که در سال ۱۳۷۱ با ظرفیت ۴۸ میلیارد مترمکعب تکمیل شد. این سد سبب افزایش شدید سطح زیر کشت در جنوب دریاچه سد شده که می‌توان در عکس‌های ماهواره‌ای به‌خوبی آن را تشخیص داد. با تکمیل نهایی طرح گاپ، ترکیه حدود ۴۵ درصد آب رودخانه‌های دجله و فرات را کنترل خواهد کرد. بر پایه برخی برآوردها، اثر تجمعی برداشت آب برای کشاورزی و صنعت، تبخیر از سطح دریاچه سدها، به هم خوردن سامانه آب‌شناختی (هیدرولوژیک) حوضه آبخیز این دو رودخانه و اثر تغییر اقلیم و گرمایش زمین می‌تواند در یکی، دو دهه آینده سبب کاهش آب ورودی به عراق تا میزان ۸۰ رصد شود. رودخانه فرات از ترکیه وارد سوریه شده و با گذر از این کشور وارد عراق و در نهایت به تالاب هورالعظیم سرازیر می‌شود. روخانه دجله نیز به طور مستقیم از ترکیه وارد عراق شده و بعد از آبیاری این کشور سرانجام به تالاب هورالعظیم می‌رسد، بنابراین عمده آب ورودی این تالاب مرزی با ایران از طریق دجله و فرات تامین می‌شود. سدسازی‌های ترکیه مورد اعتراض فعالان مدنی نیز قرار دارد زیرا حدود ۵۵۰ سایت باستانی و آثاری از ۲۰۰۰ سال ق.م تا پایان حکومت عثمانی را زیرآب می‌برد. یکی از مهم‌ترین سدهای این طرح، سد ایلیسو (Ilisu) است که محمد درویش، مدیر کل دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست هفته گذشته در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان درباره این طرح و پیامدهای زیست‌محیطی آن در منطقه به نکات مهمی اشاره کرد: سد ایلیسو با گنجایش ۴۳ میلیارد مترمکعب و ظرفیتی معادل ۳ برابر بزرگترین سد ایران یعنی کرخه در حال ساخت است. ایران یکی از کشورهایی است که در این پروژه آسیب اصلی را می‌بیند. مهار حقابه رودخانه‌های دجله و فرات در منطقه و خشک شدن تالاب‌های مرکزی عراق و سوریه، تبدیل تالاب هورالعظیم به بزرگترین کانون بحرانی ریزگرد در منطقه، درگیری ۲۵ استان غربی و مرکزی کشورمان با معضل ریزگردها و افزایش چشمگیر این مسئله نمونه‌ای از ارمغان حذف حقابه دجله و فرات است. نابودی بیش از ۶/۵ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی عراق و سوریه، ایجاد کانون‌های فرسایش بادی و تولید گرد و خاک، خشکی عراق و گرد و غبار برخاسته از این کشور روی ایران از دیگر آسیب‌های جبران‌ناپذیر اقدام دولت ترکیه با احداث سدهای گاپ است. دولت ترکیه با سوءاستفاده از وضعیت امنیتی کشورهای منطقه که درگیر گروه‌های تروریستی داعش و تکفیری هستند، حقابه این رودخانه‌ها را که از عراق و سوریه می‌گذرد از ۷۵۰ مترمکعب در ثانیه به ۲۵۰ مترمکعب در ثانیه رسانده است. مذاکراتی با ترکیه نداشتیم چیت‌چیان گفت: ما تاکنون مذاکراتی با ترکیه نداشته‌ایم اما واضح است که این کشور تعداد قابل‌توجهی سد روی دجله و فرات احداث کرده که باعث شده ورود آب از ترکیه به سوریه و عراق کاهش یابد. به گزارش ایلنا، حمید چیت‌چیان، وزیر نیرو در حاشیه جلسه هیات دولت در بین خبرنگاران در پاسخ به این سوال که چند عضو جدید به کابینه اضافه می‌شوند، گفت: بنده اطلاعی ندارم. چیت‌چیان درباره تعداد سدهای در دست احداث کشور بیان کرد: درحال‌حاضر نزدیک به۹۰ سد در دست احداث در سطح کشور داریم که در مراحل مختلف ساخت و اجرا هستند؛ برخی در مرحله جدید احداث و تعدادی نیز در شرف اتمام هستند. وزیر نیرو درباره ورود ایران به پروژه‌های سدسازی خارج از کشور خاطرنشان کرد: با توجه به توان فنی متخصصان و شرکت‌های ایرانی در زمینه سدسازی اقدامات قابل‌توجهی در داخل کشور برای صدور خدمات فنی و مهندسی انجام شده که ازجمله آنها سدسازی در کشورهایی مثل کنیا، سریلانکا، تاجیکستان و عراق است. وی درباره اینکه آیا با کشور ترکیه برای سدسازی‌های این کشور بر رودهای دجله و فرات مذاکراتی داشته‌اید یا خیر؟ گفت: ما تاکنون مذاکراتی با ترکیه نداشته‌ایم اما واضح است که این کشور تعداد قابل‌توجهی سد روی دجله و فرات احداث کرده که باعث شده ورود آب از ترکیه به سوریه و عراق کاهش یابد و با توجه به اینکه آب جاری کاهش یافته بر خشک شدن هورهای مشترک بین ایران و عراق اثر گذاشته است. چیت‌چیان تاکید کرد: به‌طور قطع سدسازی‌های ترکیه روی ایران نیز اثر مخرب داشته که باید بررسی و اقدامات لازم انجام شود. بر اساس این گزارش به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین سیاست‌هایی که دولت یازدهم باید در دستور کار خود قرار دهد، بررسی وضعیت تالاب‌های مشترک ایران، عراق و ترکیه است. در صورتی که کشور ترکیه سدسازی در این پروژه را متوقف نکند، مشکلات زیست‌محیطی ایران در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت.