اروپا، تعدیل‌کننده نفوذ امریکا در خاورمیانه

اتحادیه اروپا و کشورهای استراتژیک قاره سبز از همان ابتدای روی کارآمدن دولت یازدهم محور گفت‌وگوهای سازنده دستگاه دیپلماسی کشورمان بود به گونه‌ای که در روند مذاکرات هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهان این روند عیان شد.

به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: تا جایی که کشوری همچون فرانسه از ابتدای شروع مذاکرات در ژنو تا تفاهم لوزان تغییر محسوسی پیدا کرد و این مسئله نشان داد که ایران می‌تواند با بهره‌گیری از نقش اروپایی‌ها در سیاست‌گذاری‌های خاورمیانه نیز نقش فعال‌تری ایفا کند. به گزارش صمت هرچند اروپایی‌ها پس از فروپاشی دولت عثمانی در خاورمیانه نقش کمرنگ‌تری در این منطقه داشتند و بیشتر انگلیس، روسیه و امریکا نفوذ کردند با این حال روند کند رشد اقتصادی در کشورهای اروپایی و ضرروت توجه آنها به اقتصاد کشورهای مهاجر باعث شده که آنها نقش خود را تنها به قاره سبز محدود نکنند و سیاست ایران برای همکاری با این کشورها به منظور بهره‌گیری از منافع خودشان در مناطق خاورمیانه به ثبات منطقه‌ای نیز کمک خواهد کرد زیرا سطح نفوذ غربی‌ها در منطقه تقسیم شده و به نوعی یکه‌تازی امریکا و برخی کشورهای عربی منطقه را کمتر خواهد کرد. از این رو سفر اخیر وزیر امور خارجه کشورمان به اروپا و دیدار و گفت‌وگو با مقام‌های رم و پاریس از اهمیت بالایی برخوردار است؛ اهداف این سفر با توجه به شرایط و تحولات تازه منطقه‌ای و بین‌المللی و محوریت منافع ملی بازتعریف شده است. ظریف که هفته گذشته برای شرکت در نشست سالانه شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) به برلین سفر کرد در روزهای پایانی مهمان مقامات رم و پاریس بود تا دفاع از منافع ملی به ویژه در حوزه برجام را بار دیگر از دریچه گفتمان تعامل محور با کشورهای مهم اروپایی پیش ببرد. ظریف با حضور در شورای روابط خارجی اروپا بار دیگر بر بهره‌گیری از الگوی گفت‌وگوهای هسته‌ای برای تعامل میان کشورهای منطقه به منظور ایجاد ثبات و امنیت تاکید کرد. وزیر امور خارجه کشورمان معتقداست: نیازمند نگرش جدیدی برای استقرار ثبات در منطقه هستیم و اروپا قابلیت کمک و ترویج این ایده را دارد. ظریف در ادامه سفر خود به رم رفت و با همتای ایتالیایی خود «آنجلینو آلفانو» دیدار کرد. در این دیدار آلفانو با اشاره به گزارش تازه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مبنی بر اجرای تعهدات تهران در قبال توافق هسته‌ای، برجام را زمینه‌ساز افزایش ثبات و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی دانست. رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در سفر به فرانسه با «امانوئل ماکرون» رئیس‌جمهوری این کشور ملاقات کرد. ظریف و ماکرون در این دیدار درباره روابط دوجانبه تهران- پاریس و مسائل مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی رایزنی کردند. ظریف در پاریس با رئیس مجلس سنای فرانسه نیز گفت‌وگو کرد. در این دیدارها توسعه روابط دوجانبه به ویژه در حوزه‌های اقتصادی و تجاری و پیش‌نیازهای آن از جمله رفع موانع بانکی و مالی مورد توجه قرار گرفت. تلاش برای گسترش روابط دوجانبه جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اروپا، تداوم پایبندی دوطرف به توافق هسته‌ای، حضور موثرتر اتحادیه اروپا در فرآیند رفع تنش‌های خاورمیانه، مقابله با تروریسم افراطی و... را می‌توان از مهم‌ترین محورهای گفت‌وگوی ظریف با مقام‌های اروپایی دانست. تعدیل فشارهای سیاسی منطقه علی بیگدلی، کارشناس سیاسی در گفت‌وگو با ایرنا درباره پیام‌های سفر ظریف در شرایط کنونی منطقه‌ای و بین‌المللی گفت: شاهد هستیم که با روی کار آمدن ترامپ هر روز دایره‌ای که به دور ایران کشیده شده است، تنگ‌تر می‌شود به‌ویژه سفر ترامپ به عربستان و شرکت در کنفرانس ریاض که گردهمایی ۴۰ کشور سنی نشان داد امریکا می‌خواهد ما در عمل فضای خاورمیانه را از دست بدهیم. ایران نباید وارد بازی امریکا شود و به راحتی از خاورمیانه چشم‌پوشی کند و خود را از معادلات منطقه‌ای کنار بکشد، هرچند روی ایران و کشورهای منطقه فشارهای بسیاری وجود دارد. به گفته بیگدلی، از طرف دیگر میان اروپا و امریکا فاصله افتاده است. اتحادیه اروپا به دلیل بدعهدی‌های ترامپ و سرزنش‌هایی که هر روز نسبت به ناتو انجام می‌دهد از امریکا فاصله گرفته است. این فاصله بیش از همه در جهت خروج امریکا از کنفرانس زیست‌محیطی پاریس انجام شد و واکنش بسیار منفی اروپا به ویژه مرکل را به دنبال داشت. این کارشناس سیاسی درباره تاثیر تقویت ارتباط ایران و اتحادیه اروپا بر کاهش بی‌ثباتی در خاورمیانه گفت: اتحادیه اروپا مانند امریکا منافع مستقیم و اساسی در منطقه ما ندارد. اوباما در دوره ریاست‌جمهوری خود در استرالیا سخنرانی کرد و گفت: خاورمیانه دیگر برای ما اولویت پیشین را ندارد و ژئوپلتیک ما بیشتر معطوف به شرق آسیاست. ترامپ اما برعکس اوباما برای نوسازی اقتصاد کشورش ناچار است به سمت کشورهای ثروتمند خاورمیانه حرکت کند. حال خاورمیانه دوباره برای امریکا اولویت پیدا کرده اما اتحادیه اروپا منافع و جایگاهی مشابه امریکا در خاورمیانه ندارد که به اندازه امریکا نگران تحولات و معادلات خاورمیانه‌ای باشد. خاورمیانه از این منظر که اتحادیه اروپا می‌خواهد در حل مناقشات بین‌المللی سهمی داشته باشد برایش اهمیت دارد. در چنین شرایطی رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان با علم به اهداف اروپا و امریکا در خاورمیانه، حرکت زیرکانه‌ای را برای تامین منافع خود انجام داده است. ایران که در جدول‌بندی‌های خاورمیانه نقش بانفوذی دارد، تلاش می‌کند اروپایی‌ها را قانع کند که شما می‌توانید با تاکید بر ایران بر معادلات منطقه‌ای تاثیرگذار باشید و تا اندازه‌ای فضا را برای کنشگری امریکایی‌ها تنگ‌تر کنید. ایران توانسته تا اندازه‌ای اروپایی‌ها را قانع کند که اگر شما به ایران نزدیک شوید و در کشور ما سرمایه‌گذاری کنید ما هم به عنوان یک بازیگر اصلی در خاورمیانه به ویژه در ارتباط با داعش می‌توانیم کمک کنیم تا شما هم یک بازیگر اصلی در برابر امریکا باشید. ایران از سویی به اروپایی‌ها امتیاز می‌دهد که در برابر کنترل تروریسم و ایجاد ثبات در منطقه برای آنان فضای کنشگری ایجاد کند و از سویی با تامین منافع خود به ویژه در حوزه اقتصادی بر نقش اثرگذار خود در خاورمیانه هم تاکید می‌کند. راهبرد دوگانه امریکا در خاورمیانه فیاض زاهد، استاد دانشگاه در گفت‌وگو با ایرنا سفر ظریف به اروپا را بسیار به موقع و حاوی پیام التیام، همگرایی و تمرکز جامعه جهانی بر حفظ وضعیت ثبات در منطقه دانست. به گفته زاهد، دولت امریکا در منطقه خاورمیانه راهبرد دوگانه‌ای را دنبال می‌کند. از یک طرف ترامپ در ظاهر با اظهارات نسنجیده اروپا و کشورهای منطقه را دچار نوعی سردرگمی کرده است، چون مشخص نیست دامنه و حوزه رفتار و استراتژی ترامپ چیست و آیا امکان پیش‌بینی دارد یا نه. دوم اینکه در سایه این سردرگمی سیاسی به نظر می‌رسد طیف تندرویی که در کاخ سفید جمع شده‌اند به دنبال ایجاد زمینه‌هایی برای یک جنگ منطقه‌ای و تامین منافع اقتصادی خود و تضمین امنیت استراتژیک رژیم صهیونیستی هستند. زاهد ادامه داد: این رویکردهای دولت ترامپ در اروپا پذیرفته نیست. رابطه اروپا و امریکا به سوی جنس رابطه آنها در دوره جورج دبلیو بوش می‌رود؛ دوره‌ای از نبود تفاهم سیاسی، نبود همگرایی و توافق سیاسی. مواضع «گرهارد شرودر» صدراعظم آلمان و «ژاک شیراک» رئیس‌جمهوری فرانسه نشان می‌داد که در آن دوره به شدت دولت‌های اروپایی از امریکا فاصله گرفته بودند. اکنون هم به نظر می‌رسد اروپا و امریکا به این سمت پیش می‌روند. به گفته این کارشناس در چنین شرایطی سفر ظریف به اروپا به نوع موضع‌گیری اخیر شورای امنیت سازمان ملل درباره پایبندی ایران به تعهداتش کمک کرد. دیپلماسی فعال ایران می‌تواند همگرایی بیشتر با آلمان و فرانسه و ایتالیا و به صورت محدود مذاکرات با دولت بریتانیا را به دنبال داشته باشد. مجموعه این عوامل می‌تواند کمک کند به اینکه تیم افراطی که در عربستان مستقر شده و لابی‌های بانفوذ رژیم صهیونیستی، ایران را کمتر مورد تزاحم قرار دهد.