اجرای حقوق شهروندی با سامانه دسترسی آزاد به اطلاعات

سارا رشادی‌زاده / روزنامه‌نگار

دسترسی آزاد به اطلاعات، یکی از مهم‌ترین ارکان رعایت حقوق شهروندی به شمار می‌آید. این مبحث در تمام دنیا توجه دولتمردان را به خود جلب کرده و نگاهی به کارنامه دولتمردان جهان در این زمینه نشان می‌دهد که تجربه اجرای قانون دسترسی آزاد به اطلاعات در تمام جهان تجربه‌ای مثبت است؛ تجربه‌ای که به افزایش تعامل دوسویه میان دولت و مردم منجر شده است.

به عنوان نمونه امریکا این قانون را با نام اختصاری foia یا FOI laws در سال ۱۹۶۶میلادی(۱۳۴۴خورشیدی) تصویب کرد و همچنان به اجرای آن پایبند است. ایران نیز در راستای رعایت حقوق شهروندی در سال ۸۷ از قانون دسترسی آزاد به اطلاعات سخن گفت؛ قانونی که تدوین آیین‌نامه اجرایی و ابلاغ آن تا سال ۹۴ به طول انجامید. به دنبال ابلاغ این قانون وزارتخانه‌های مختلف در جهت ثبت اطلاعات خود شروع به کار کردند و سعی کردند در سامانه‌های خود نسبت به انتشار اطلاعات طبقه‌بندی نشده پایبند باشند. اما در نهایت به منظور تسهیل دسترسی کاربران و شهروندان ایرانی، طرح ایجاد یک سامانه جامع به میان آمد.

بر همین اساس هم سامانه‌ای به نام سامانه دسترسی آزاد به اطلاعات راه‌اندازی شد که بر اساس آن هر فرد ایرانی می‌تواند به همه اطلاعات طبقه‌بندی نشده دسترسی داشته باشد. امتیاز مثبت ایجاد این سامانه را می‌توان به نفع دولت یازدهم به ثبت رساند. چرا که با وجود ابلاغ اجرایی شدن آن، الزامی برای ایجاد سامانه وجود نداشت و این امکان در پی تلاش‌های دولت یازدهم و به ویژه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات پدید آمده است.

به دنبال بارگذاری اطلاعات نهادهای دولتی، نهادهای انقلابی، نیروهای مسلح، قوای قضاییه و مقننه و موسسه‌ها شرکت‌ها، سازمان‌ها، نهادهای وابسته به آنها و بنیادها و موسسه‌هایی که زیر نظر رهبر معظم انقلاب اداره می‌شوند و همچنین هر موسسه، شرکت یا نهادی که تمام یا بیش از ۵۰ درصد سهام آن متعلق به بخشی از حکومت است، باید اطلاعات‌شان را منتشر کنند.

موسسه‌های خصوصی ارائه‌دهنده خدمات عمومی، مانند بانک‌ها هم شامل این قانون می‌شوند. ایجاد سامانه دسترسی آزاد به اطلاعات در کنار احقاق حق شهروندی و مزایای کلی خود، می‌تواند راه‌حلی برای گسترش مردم‌سالاری، افزایش ارتباط دو سویه با دولت و مهم‌تر از همه پیشگیری از فساد و شایعه باشد. ضمن اینکه ایجاد چنین پایگاه اطلاعاتی مهمی بر بستر فضای مجازی باعث پررنگ‌تر شدن نقش اینترنت در زندگی مردم خواهد شد.