تجارت گیاهان دارویی، ظرفیت مغفول اقتصاد ایران

ایران به عنوان یکی از کشورهای غنی از لحاظ داشتن گیاهان دارویی متنوع شناخته می‌شود که گیاه‌شناسی، مصرف گیاهان دارویی و قدمت طب سنتی درایران گواهی براین مدعاست.

به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: هرچند در گذشته طب سنتی همچون طب مدرن رشد مناسبی نداشته و به آن اندازه مورد توجه قرار نگرفته است، اما در سال‌های گذشته به دلیل ایجاد مراکز آموزشی و تحقیقاتی در رابطه با طب سنتی، مصرف گیاهان دارویی درکشور رشد مناسبی داشته و تمایل به استفاده از این نوع داروها از سوی مردم افزایش یافته است. حال باتوجه به رشد مناسبی که دراین حوزه ایجاد شده است، این سوال مطرح می‌شود که آیا ما می‌توانیم از این ظرفیت برای ایجاد تولید و اشتغال پایدار در کشور بهره ببریم؟ بدون تردید پاسخ به این پرسش مثبت است. چراکه در شرایط اقلیمی ایران، بیش از ۸ هزار گونه گیاه دارویی تولید می‌شود و می‌توان با فراهم کردن سازوکارهایی امکان ایجاد اشتغال در این بخش را فراهم کرد. البته علاوه بر ایجاد شغل می‌توان شرایطی را فراهم کرد تا ازاین ظرفیت برای توسعه صادرات نیز استفاده برد. به اعتقاد کارشناسان، قدم‌های مثبتی در راستای توسعه صادرات گیاهان دارویی برداشته شده، اما هنوز ابتدای راه هستیم و فقط خام‌فروشی می‌کنیم. معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی می‌گوید: چند سالی است که تجارت گیاهان دارویی در دنیا مورد توجه قرار گرفته و می‌توان گفت که این تجارت روز به روز رونق بیشتری به‌خود دیده است. همان‌گونه که می‌دانید سابقه ایرانیان در استفاده از گیاهان دارویی بسیار طولانی است. همین سابقه باعث شده است که مسئولان توجه بیشتری نسبت به این حوزه از خود نشان بدهند. محمدجواد تشکری در گفت‌وگو با بیان می‌کند: برخی از گیاهان دارویی به دلیل ارزآوی بالایی که دارند توسعه خوبی پیدا کرده‌اند؛ این گیاهان عبارتند از زعفران، گل‌محمدی و زیره. البته رویکرد جدید ما از جنبه گیاهان دارویی این است که از این گیاهان اسانس‌گیری و در مقیاس بیشتری آنها را صادر کنیم. خوشبختانه در این زمینه قدم‌های مثبتی برداشتیم اما بدون تردید موفقیت در این زمینه طولانی و زمان‌بر است. وی با اشاره به اهمیت گیاه زیره در صادرات می‌گوید: زیره قابلیت کاشت در خاک‌های متوسط را دارد، همچنین کاشت این محصول نیازمند آب فراوان نیست. از این‌رو می‌توانیم در مقیاس بیشتری این گیاه را بکاریم. هرگاه میزان تولید یک محصول در کشور بیشتر شود بدون تردید می‌توانیم امکان صادرات آن را فراهم کنیم. معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی بابیان اینکه در سرفصل‌های اقتصاد مقاومتی رشد و توسعه گیاهان دارویی مورد توجه قرار گرفته است می‌گوید: بدون تردید کاشت، برداشت و بسته‌بندی گیاهان دارویی باعث ایجاد اشتغال در کشور شده است. خوشبختانه برای توسعه کاشت گیاهان دارویی همکاری خوبی با منابع طبیعی برقرار کردیم که بتوانیم زمین‌های شیبدار بیشتری در اختیار کسانی که می‌خواهند در این عرصه فعالیت کنند قرار بدهیم. استقبال از مصرف گیاهان دارویی وی با اشاره به تغییر رویکرد مردم درباره مصرف گیاهان دارویی می‌گوید: خوشبختانه چندسالی است که تمایل مردم برای مصرف گیاهان دارویی افزایش یافته است. حتی در داروخانه‌های نیز شاهد عرضه گیاهان دارویی در قوطی‌های شکیل هستیم. همین استقبال باعث شده تا بیشتر به این حوزه توجه کنیم. خوشبختانه در برنامه ششم توسعه، توجه ویژه‌ای نسبت به توسعه کاشت گیاهان دارویی شده است. این مسئول اقتصادی بابیان اینکه در بحث فرآوری کشور با مشکلات عدیده‌ای مواجه است می‌گوید: متاسفانه بیشتر صادرات ما به‌صورت خام‌فروشی انجام می‌شود. محصولات ما به کشورهای اروپایی و چین صادر می‌شود و آنها محصولات ما را فرآوری و به سایر کشورها صادر می‌کنند. متاسفانه پاکستان نیز در زمینه فرآوری این محصولات از ما سبقت گرفته است و لازم است به بیشتر به این مسئله توجه کنیم. به گفته وی انتقال فناوری فرآوری گیاهان دارویی نیازمند زمان است اما برنامه ما این است که بتوانیم شرایطی را فراهم کنیم که خود گیاهان را به‌صورت فرآوری شده در دنیا صادر کنیم. تشکری در پاسخ به این پرسش که کدام کشورها طالب گیاهان دارویی ما هستند می‌گوید: درحال‌حاضر ایران جایگاه قابل توجهی در تولید گیاهان دارویی ندارد. کشورهای هندوستان، پاکستان و چین مقام نخست را در تولید گیاهان دارند. اما اروپاییان و امریکاییان طالب گیاهان دارویی ما هستند. بنابراین برای توسعه صادرات ابتدا باید در فکر پیدا کردن بازارهای هدف باشیم. گستردگی در اقلام دارویی وی می‌گوید: گیاهان دارویی اقلام گسترده‌ای هستند چراکه گیاهان دارویی هر کشور و منطقه‌ای نسبت به منطقه دیگر متفاوت است. از این‌رو لازم است که بازارها را بشناسیم و براساس این شناسایی فعالیت خود را گسترش بدهیم. تشکری در پاسخ به این پرسش که چه اقدامانی برای توسعه گیاهان دارویی باید در دستور کار دولت قرار بگیرد می‌گوید: برای آغاز هر کاری ابتدا نیازمند سرمایه اولیه هستیم از این‌رو لازم است که سرمایه اولیه در اختیار کشاورزان قرار داده شود. این تسهیلات می‌تواند شامل وام‌های کم‌بهره و کمک‌های دولتی بلاعوض باشد. ما هنوز در ابتدای راه هستیم. اگر این اتفاق رخ بدهد می‌توانیم به توسعه در این زمینه امیدوار باشیم. به نظر بنده رونق در گیاهان دارویی می‌تواند زمینه اشتغال را فراهم کند. به همین دلیل می‌خواهیم در نقاط مرحوم کشور زمینه توسعه این کار را فراهم کنیم چراکه بر این باور هستیم که هر استانی می‌تواند از ظرفیت خود در این زمینه استفاده کند. باید به دانش فرآوری مجهز شویم در همین رابطه رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند می‌گوید: بیش از ۷ هزار و ۵۰۰ گیاه دارویی در ایران تولید می‌شود که خوشبختانه کیفیت تمام این داروها بالا و مرغوب است. باید بگویم که بیشتر این گیاهان به‌صورت ارگانیک و در طبیعت تولید می‌شوند و همین نوع تولید این گیاهان آنها را نسبت به تولیدات مشابه سایر کشورها متمایز کرده است. محسن احتشام بابیان اینکه هنوز در بخش فرآوری گیاهان دارویی به موفقیت‌های قابل‌توجهی دست نیافته‌ایم می‌گوید: متاسفانه ما نتوانستیم این گیاهان را به داروی گیاهی تبدیل کنیم وبیشتر این محصولات را به‌صورت خام‌فروشی عرضه می‌کنیم. این‌گونه علاوه براینکه فرصت‌های شغلی خود را در این زمینه از بین می‌بریم؛نمی‌توانیم تولیدات خود را بانام کشور خود در بازارهای جهانی عرضه کنیم. رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند می‌گوید: فرآوری ۷ هزار و ۵۰۰ گیاه دارویی نیازمند مجهز شدن به دانش روز است. اگر در این راستا حرکت کنیم بدون تردید خواهیم توانست مشاغل پایدار زیادی در کشور ایجاد کنیم. به گفته وی برای اینکه تولیدات خود را با نام کشور ایران عرضه کنیم لازم است که خود را به دانش فرآوری این گیاهان مجهز کنیم. درست است که مجهز شدن به این دانش زمان‌بر است اما کاری غیرممکن نیست و می‌توانیم آن را عملیاتی کنیم. احتشام ادامه می‌دهد: بنابراین اگر می‌خواهیم در این زمینه موفق شویم باید در این راستا برنامه‌ریزی‌های دقیقی انجام بدهیم. خوشبختانه معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری در این زمینه ورود کرده است و تلاش زیادی در این رابطه کرده است. همین ورود ما را به موفقیت در این زمینه امیدوار کرده است، تا در آینده نه چندان دور به خام‌فروشی پایان بدهیم و خود اقدام به تولید گیاهان دارویی کنیم. احتشام با بیان اینکه بیشتر تولیدات گیاهان دارویی به کشورهای اروپایی به‌ویژه آلمان، سوئیس و ایتالیا صادر می‌شود می‌گوید: اگر امکان فرآوری گیاهان دارویی را در ایران فراهم کنیم بدون تردید خواهیم توانست بهترین گیاهان دارویی را تولید و از کشورهای چین و هند در این صنعت جلو بزنیم چراکه همانگونه که اشاره کردم در ایران بهترین گیاهان دارویی تولید می‌شود. اولویت گیاهان دارویی در وزارت کشاورزی محمد خالدی- مدیر کل دفتر امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی: توسعه کشت گیاهان دارویی یکی از اولویت‌های وزارت جهاد کشاورزی است. وزارت جهاد کشاورزی توسعه کشت گیاهان دارویی را به عنوان یکی از اولویت‌های مهم در توسعه اشتغال کشور در نظر گرفته است. بر همین اساس ۱۰ محور در اولویت‌ها مشخص شده است که یکی از آنها توسعه گیاهان دارویی است. ظرفیت خوبی در زمینه گیاهان دارویی داریم که به نظر بنده توسعه کشت گیاهان دارویی هم در ایجاد شغل و هم در افزایش درآمد موثر خواهد بود. البته فعالیت در راستای این اولویت زمانی موثر خواهد بود که فضا برای سرمایه‌گذاری، تولید، فرآوری و صادرات مهیا باشد. جهاد کشاورزی در راستای توسعه گیاهان دارویی در زمینه پرداخت تسهیلات و در استفاده از منابع صندوق توسعه ملی هر کمکی که لازم باشد می‌کند. خوشبختانه به مزیت کشور در گیاهان دارویی به تازگی جدی‌تر پرداخته شده و امیدواریم با ارتباط بیشتر شاهد توسعه روزافزون این بخش باشیم. سخن آخر برکسی پوشیده نیست که ایرانیان سابقه طولانی در تولید و مصرف گیاهان دارویی دارند. اما متاسفانه این سابقه چندان کمکی به صنعتی شدن ما نکرده و ما هنوز به‌صورت سنتی گیاهان دارویی را تولید و عرضه می‌کنیم. اما اگر می‌خواهیم تولیدات خود را با نام کشور ایران در بازار عرضه کنیم باید خود را به دانش فرآوری روز مجهز کنیم و گیاهان دارویی تولید شده خود را به داروی گیاهی تبدیل و آن را در بازارهای جهانی عرضه کنیم.