احیای روابط کارگزاری با بانک‌های بین‌المللی در پسابرجام

بهبود روابط کارگزاری بانکی در دولت یازدهم از مهم‌ترین اقداماتی است که در سایه اجرایی شدن برجام و توافق با گروه ۱+۵ حاصل‌شده است.

به گزارش پایگاه خبری صمت به نقل از ایسنا، وزارت اقتصاد در نود و دومین روز از اجرای برنامه ۱۰۰ روز ۱۰۰ اقدام خود که در آن به معرفی ۱۰۰ دستاورد وزارت اقتصاد می‌پردازد با معرفی «احیای روابط کارگزاری با بانک‌های بین‌المللی در پسابرجام»، به‌عنوان یکی از دستاوردهای این وزارت خانه در گزارشی آورده است: ایجاد زمینه‌های لازم توسط وزارت اقتصاد و سایر نهادهای مربوطه برای رفع محدودیت‌های پیشین باهدف گشایش ال سی توسط بانک‌های خارجی و از بین بردن روش‌های غیر مستقیم برای انجام مبادلات، باز شدن حساب‌های کارگزاری بانک مرکزی نزد بانک‌های مرکزی برخی کشورهای اروپایی، بهبود پرداخت‌های بانک‌های ایرانی در سراسر اروپا و بهبود دسترسی به منابع مالی خارجی ازجمله کارهایی است که در این زمینه انجام‌شده و نمود بارز آن افزایش تعداد کارگزاران خارجی بانک‌های داخلی است که در برخی موارد تا ۲۰ برابر نیز افزایش داشته است. محدودیت‌های گذشته روابط کارگزاری بانک‌های ایرانی یکی از اقدامات ایالات‌متحده امریکا علیه نظام بانکی ایران، تلاش برای قطع روابط کارگزاری بانک‌های ایرانی با بانک‌های خارجی بود. پس از انقلاب اسلامی ایران، تمامی بانک‌های امریکایی روابط کارگزاری خود با بانک‌های ایرانی را قطع کرده بودند، بااین‌حال، بانک‌ها و مؤسسات غیر امریکایی به بانک‌های ایرانی ارائه خدمت می‌کردند. در سال‌های گذشته و پس از وضع تحریم‌های هسته‌ای علیه کشور، ایالات‌متحده امریکا در پی آن برآمد که بانک‌های غیر امریکایی را نیز وادار به قطع رابطه با بانک‌های ایرانی کند. ازاین‌رو، با قرار دادن نام بانک‌های ایرانی در فهرست تحریم‌های خود مقرر داشت که بانک‌های غیر امریکایی در صورت ارائه خدمات به بانک‌های ایرانی مزبور، نمی‌توانند با بانک‌های امریکایی روابط کارگزاری داشته باشند. با توجه به اهمیت نظام مالی امریکا و نقش بانک‌های امریکایی در تسویه دلار امریکا، بیشتر بانک‌های غیر امریکایی که قبلاً با بانک‌های ایرانی روابط کارگزاری داشتند روابط خود با بانک‌های ایرانی را قطع کردند. یکی از دستاوردهای برجام این است که تمامی مقرراتی که بانک‌های غیر امریکایی را مکلف به قطع روابط کارگزاری با بانک‌های ایرانی می‌کردند رفع شده‌اند و اکنون، هیچ بانک غیر امریکایی به دلیل ارائه خدمات کارگزاری به بانک‌های ایرانی از دسترسی به‌نظام مالی امریکا محروم نخواهد شد. این بدان معناست که بانک‌های ایرانی می‌توانند روابط کارگزاری خود را با بانک‌های خارجی معتبر برقرار کنند و تعداد روابط کارگزاری بانک‌های ایرانی که در دوران تحریم‌ها به‌طور بی‌سابقه‌ای کاهش‌یافته بود، به‌تدریج به سطح مطلوب بازخواهد گشت. تدریجی بودن بازگشت روابط کارگزاری، دلایل متعددی دارد که یکی از آن‌ها فرآیندهای پیچیده و طولانی اجرای استانداردها و ضوابط بین‌المللی فعالیت‌های بانکی است که بعد از بحران مالی سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۰۷ تشدید شده‌اند. در ادامه این گزارش اقدامات بانک‌ها و روند تغییر روابط کارگزاری‌شان با بانک‌های خارجی بررسی می‌شود: بانک ملی در بانک ملی از ابتدای بهمن ۱۳۹۴ و اندکی پس از اجرایی شدن برجام تا پایان شهریور ۱۳۹۵ این بانک با ۲۵ بانک خارجی روابط کارگزاری داشته و برای برقراری روابط با ۱۰۱ بانک دیگر نیز در حال مذاکره بوده است. اما برآورد صورت گرفته حاکی از آن است که بانک ملی در سال ۱۳۹۵ درمجموع موفق به برقراری ارتباط با ۳۰ بانک شده و مذاکره را با ۱۱۰ بانک در دستور کار داشته است. بانک کشاورزی بانک کشاورزی اما در سال ۱۳۹۲ با ۷ بانک ۱۶ رابطه کارگزاری داشته به این معنا که نزد ۷ بانک تعدادی حساب ارزی داشته است. در سال ۱۳۹۳، تعداد این بانک‌ها تغییری نکرده اما روابط کارگزاری با کاهش ۵۰ درصدی به ۸ رسیده است. در سال ۱۳۹۴ اما این بانک موفق شده که تعداد رابطه‌های کارگزاری‌اش را با رشد چشمگیر به ۵۰ رابطه با ۹ بانک برساند. این رقم تا پایان شهریور ۱۳۹۵ به ۵۴ رابطه با ۱۲ بانک رسیده است. البته برآورد بانک کشاورزی نشان از افزایش تعداد ۹۹ رابطه کارگزاری با ۲۱ بانک برای کل سال ۱۳۹۵ بوده است. بانک صنعت و معدن در بانک صنعت و معدن در سال ۱۳۹۲ سه رابطه کارگزاری با سه بانک چینی، عراقی و روسی برقرار بوده که این تعداد در سال ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ نیز ثابت بوده است. اما پس از اجرایی شدن برجام تا پایان شهریورماه ۱۳۹۵؛ این بانک موفق شده ۶۰ رابطه کارگزاری را با ۶۰ بانک از کشورهای آلمان، ایتالیا، اسپانیا، بلژیک، اتریش، فرانسه، انگلیس، چین، کره جنوبی، هند، ترکیه، امارات متحده عربی، روسیه، اکراین، چک، اسلواکی، مجارستان، سوئیس، عراق، تاجیکستان، ارمنستان، مالزی برقرار کند. آن‌طور که این بانک اعلام کرده تا بهمن‌ماه ۱۳۹۵ تعداد کارگزاران خارجی به ۷۱ بانک افزایش‌یافته که پیش‌بینی‌شده که این تعداد با اضافه شدن بانک‌هایی از الجزایر و تایلند تا پایان سال ۱۳۹۵ به ۷۵ بانک رسیده باشد. بانک توسعه صادرات بانک توسعه صادرات نیز دستاورد قابل‌توجهی در این زمینه داشته است به‌طوری‌که از سال ۱۳۹۲ تا ۴ تعداد روابط کارگزاری با ۶، ۱۲، و ۱۴ بانک برقرار بوده است که این تعداد تا پایان شهریور ۱۳۹۵ به ۷۵ رابطه با کارگزاری با ۷۵ بانک رسیده است. بانک تجارت بانک تجارت نیز در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ تنها دارای یک کارگزار بوده اما از بهمن‌ماه ۱۳۹۴ تا پایان شهریور ۱۳۹۵ موفق به برگزاری رابطه با ۶۵ کارگزار فعال‌شده است. بانک مسکن روابط کارگزاری بانک مسکن نیز طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴ محدود به ۵ بانک از کشورهای ترکیه، چین، کره جنوبی، ژاپن و امارات متحده عربی بوده است، اما پس از اجرای برجام، ۱۱ رابطه کارگزاری با کشورهای آلمان، اسپانیا، بلژیک، اتریش، سوئیس و تایلند برقرارشده است. همچنین برآورد این بانک حاکی از آن است که تعداد رابطه‌های کارگزاری این بانک تا پایان سال ۱۳۹۵ به ۱۵ رابطه رسیده است. بانک ملت در بانک ملت نیز در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ تعداد ۱۲ رابطه کارگزاری برقرار بوده که به دلیل تحریم سیستم سوئیفت مبادله‌ها محدودشده بود. این آمار در سال ۱۳۹۴ به ۴۵ کارگزار افزایش‌یافته است.